Kluczem do naszego wewnętrznego laboratorium analizy czasu jest oswojenie pozornego dyskomfortu, jakim jawi się nuda. To właśnie w niej ujawnia się moment inicjalny, porównywalny z wejściem do nieznanego akwenu, w którym percepcja doświadcza krótkotrwałego szoku poznawczego, wynikającego ze zmiany środowiska i utraty dotychczasowych punktów odniesienia. Im głębiej zanurzamy się w tym doświadczeniu, tym wyraźniej odsłania się jego struktura i potencjał. Każda kolejna minuta, każdy „ciężar czasu” działa jak siła przyciągająca, która reorganizuje naszą uwagę i intensyfikuje doznania. Warunkiem tego procesu jest jednak zgoda na poddanie się temu ruchowi, akt zaufania wobec samego trwania. Pozostawanie na powierzchni, rozumiane jako unikanie pogłębienia doświadczenia, stanowi formę percepcyjnej inercji i oddala nas od właściwego użycia narzędzi laboratoryjnych, których celem jest zarówno reset zmysłów, jak i rozbrojenie nudy jako jej najbardziej elementarnej postaci.
Parafrazując Jerzego Grotowskiego rozpoczynamy od ubogiej uważności, traktując pierwszą minutę działania jako akt decyzji, a nie jeszcze doświadczenia. Dopiero determinacja w trwaniu otwiera możliwość eksploracji własnych zdolności percepcyjnych. Z każdą kolejną minutą pole widzenia, słyszenia i odczuwania ulega poszerzeniu, prowadząc do stopniowej intensyfikacji obecności.
Trzecia edycja Laboratorium Percepcji i Dyskomfortu stanowi propozycję wejścia w proces rozciągnięty pomiędzy kwietniem a listopadem. Projekt opiera się na 3 tygodniowych, intensywnych sesjach pracy realizowanych w zróżnicowanych środowiskach, od leśnej izolacji Brzezinki po złożoną tkankę miejską Wrocławia. Zmiana przestrzeni nie pełni funkcji logistycznej, lecz stanowi istotne narzędzie badawcze. Każde środowisko generuje odmienny reżim percepcyjny, redefiniuje rytm uwagi oraz reorganizuje relację między ciałem a otoczeniem. Tym samym uczestnicy poddawani są ciągłemu przeprogramowaniu swoich nawyków poznawczych.
Pierwszym komponentem Laboratorium jest „trening dyskomfortu”, realizowany poprzez pracę w ciszy, koncentracji oraz bezpośrednim kontakcie z naturą. Dyskomfort nie jest tutaj traktowany jako przeszkoda wymagająca redukcji, lecz jako operacyjne narzędzie badawcze. To właśnie on destabilizuje utrwalone automatyzmy percepcyjne i otwiera przestrzeń dla pogłębionych form doświadczania. W tym sensie dyskomfort pełni funkcję inicjującą, umożliwiając przejście od percepcji reaktywnej do percepcji refleksyjnej i intensywnej. Jego głównym celem jest pogłębienie świadomości percepcyjnej uczestników oraz rozwijanie ich zdolności do świadomego operowania własnym ciałem i uwagą w procesie twórczym. Centralnym komponentem metodologicznym programu są ćwiczenia oparte na długotrwałej ekspozycji czasowej w zmiennym środowisku. Czas trwania poszczególnych działań waha się od jednej do dwunastu godzin, co umożliwia obserwację procesów percepcyjnych i somatycznych zachodzących w warunkach przedłużonej koncentracji oraz stopniowego przekraczania progów zmęczenia i adaptacji. Zmienność środowiskowa, obejmująca parametry przestrzenne, społeczne i sensoryczne, pełni funkcję narzędzia badawczego, intensyfikującego doświadczenie i ujawniającego mechanizmy regulacji uwagi, napięcia i obecności. Metodologia programu pozostaje częściowo inspirowana praktykami Marina Abramović, w szczególności metodą “Cleaning the House”, a także strategiami pracy z czasem i wytrzymałością obecnymi w twórczości Tehching Hsieh, Abrahama Poinchevala, Roberta Wilsona oraz podejściem do materialności i procesu charakterystycznym dla np: Rogera Acklinga. Inspiracje te stanowią punkt odniesienia dla budowania żywego modelu pracy, a nie zestaw praktyk do bezpośredniego powielania.
Laboratorium wychodzi z założenia, że percepcja nie jest strukturą stałą, lecz procesem podlegającym kształtowaniu. Może być trenowana, rozwijana i rekonfigurowana w zależności od warunków, w jakich zostaje umieszczona. W kontekście współczesnej nadprodukcji bodźców percepcja ulega redukcji i przyspieszeniu, tracąc zdolność do pogłębionej rejestracji doświadczenia. Staje się reaktywna, powierzchowna i fragmentaryczna. Praktyki proponowane w ramach Laboratorium działają w opozycji do tego modelu. Ich celem jest wydłużenie czasu percepcji, spowolnienie reakcji oraz pogłębienie relacji z doświadczeniem poprzez wytworzenie warunków sprzyjających koncentracji i intensywności. Czas funkcjonuje tu jako medium operacyjne, a nie jedynie jako parametr organizujący działania. Jest materią, w której dokonuje się transformacja percepcyjna. Laboratorium nie koncentruje się na produkcji dzieł jako finalnych obiektów artystycznych. Jego celem jest wytwarzanie warunków umożliwiających pogłębione doświadczenie percepcyjne. Warunków sprzyjających widzeniu, słyszeniu i odczuwaniu w sposób bardziej świadomy, spowolniony i intensywny. W tym sensie Laboratorium można rozumieć jako praktykę systematycznego schodzenia w głąb doświadczenia, której wartość nie wynika ze spektakularności efektu, lecz z konsekwencji trwania.
Kulminacyjnym momentem procesu jest „12 Hours of What?”, dwunastogodzinne działanie kolektywne, w którym uczestnicy nie prezentują zamkniętych realizacji, lecz wchodzą w stan długotrwałej obecności. Wydarzenie to nie ma charakteru prezentacji w tradycyjnym sensie, lecz stanowi próbę utrzymania uwagi i intensywności w czasie, który przekracza standardowe ramy percepcyjne.
Zaproszeni do udziału artyści: Abraham Poincheval, Benjamin Verdonck, Lina Lapelytė, John Court oraz Martin Kilvadyto uznani twórcy, dla których praca w warunkach długotrwałej ekspozycji czasowej stanowi istotny komponent praktyki artystycznej. Ich działania, często poddawane obserwacji i analizie przez przedstawicieli nauk humanistycznych i kognitywnych, posiadają znaczący potencjał poznawczy, istotny z perspektywy problematyki rozwijanej w ramach Laboratoriów.
Interdyscyplinarne połączenie praktyk artystycznych z metodami wywodzącymi się z obszaru medytacji, treningu uważności oraz technik regulacji psychofizycznej, dodatkowo osadzonych w kontekście monitoringu prowadzonego przez psychologów i neurobiologów, otwiera pole dla pogłębionych refleksji badawczych. Wytwarzane w ten sposób wnioski mogą zostać transferowane do obszaru edukacji, w szczególności w instytucjach realizujących programy o charakterze performatywnym, które nierzadko operują przestarzałymi modelami dydaktycznymi.
Zaproszeni artyści nie proponują zamkniętych struktur ani gotowych rozwiązań estetycznych. Ich praktyki, sytuujące się na przecięciu performansu, działań długotrwałych oraz pracy z ciałem i przestrzenią, funkcjonują jako operacyjne zestawy narzędzi umożliwiających badanie mechanizmów uwagi. Wspólnym mianownikiem tych działań nie jest styl ani język formalny, lecz intensywność obecności rozumianej jako zdolność do podtrzymywania i modulowania uwagi w czasie.
Nie chodzi o to, co jest widziane.
Istotne jest to, jak długo możliwe jest trwanie w akcie widzenia.
Arti Grabowski
Arti (Artur) Grabowski jest polskim artystą interdyscyplinarnym, performerem, reżyserem teatralnym, malarzem i rzeźbiarzem. Działa na styku sztuki performansu oraz teatru offowego i niezależnego. Absolwent i pracownik Akademii Sztuk Pięknych im. Jana Matejki w Krakowie, gdzie kieruje pierwszą w Polsce Pracownią Sztuki Performance’u na Wydziale Intermediów oraz pełni funkcję Dyrektora Szkoły Doktorskiej ASP. Ma tytuł doktora habilitowanego oraz profesora ASP. Jako artysta prezentował swoje działania na międzynarodowych festiwalach sztuki performansu, wydarzeniach teatralnych oraz przeglądach sztuki współczesnej na całym świecie. W praktyce twórczej łączy performans cielesny, elementy teatru fizycznego, działania intermedialne i strategie eksperymentalne. Jako kurator i organizator współtworzył kluczowe wydarzenia polskiej sceny performansu, m.in. Międzynarodowy Festiwal Sztuki „Interakcje” w Piotrkowie Trybunalskim, Międzynarodowy Festiwal Teatrów „A Part” w Katowicach oraz wieloletni cykl Dwubiegunowych Międzynarodowych Spotkań Performerów w Państwowej Galerii Sztuki w Sopocie. Współpracował z licznymi teatrami offowymi (m.in. Teatrem Cinema, Teatrem Brama, teatrem Porywacze Ciał), realizując spektakle, monodramy i projekty intermedialne. Był członkiem Fortu Sztuki raz estońskiej formacji Non Grata. Jego działalność pedagogiczna obejmuje autorskie programy Laboratorium percepcji i dyskomfortu, w ramach których bada relacje ciała, języka, procesu twórczego i struktur społecznych. Uznawany jest za jednego z najważniejszych polskich ekspertów w obszarze sztuki performansu i praktyk pogranicznych łączących performans, teatr oraz sztuki wizualne.