Mikrotonalność: ukryty potencjał muzyki
Projekt stypendialny Tomasza Wierzbowskiego realizowany w ramach Krajowego Planu Odbudowy
wrzesień–grudzień 2025
Projekt rozwojowy, którego celem jest poszerzanie wiedzy praktycznej z zakresu intonacji mikrotonowej z uwzględnieniem pracy wokalnej i instrumentalnej w postaci kursu doskonalącego grę na kanunie pod okiem Arama Kerovpyana. Kurs odbywa się w formie hybrydowej, zarówno w formacie online, jak i spotkań na żywo.
Kanun to bliskowschodni instrument strunowy przypominający cytrę. Jego nazwa nieprzypadkowo kojarzy się z wyrazem „kanon” (gr. kanōn – reguła, miara, wzorzec), jest bowiem wyposażony w ruchome blaszki (tzw. mandale), dające dostęp do subtelnego cieniowania wysokości poszczególnych dźwięków, a co za tym idzie, rozmiaru interwałów. Inaczej jednak niż w przypadku instrumentów oferujących zupełną dowolność intonacji (np. pozbawionych progów instrumentów smyczkowych, takich jak skrzypce czy wiolonczela), zmiany intonacyjne na kanunie są widoczne, powtarzalne i mierzalne, choć posługują się jednostką stanowiącą najmniejszy interwał, jaki jest w stanie rozróżnić ludzkie ucho: komatem o wielkości 1/9 całego tonu. Tak drobny podział pozwala wyróżnić aż 53 dźwięki w obrębie oktawy (zamiast podziału na 12 półtonów, jaki znamy z fortepianu).
Muzyka, która korzysta z tak drobnych interwałów, określana jest jako „modalna”, gdyż każda zmiana intonacji pociąga za sobą zmianę modusu, a więc charakteru melodii, ich zabarwienia i „smaku”, który jest nie mniej istotny niż skala, jaką posługuje się dany utwór.
Przedsięwzięcie prowadzone jest jako część programu stypendialnego realizowanego w ramach Krajowego Planu Odbudowy.
Tomasz Wierzbowski występował jako aktor i muzyk w spektaklach Teatru ZAR: „Ewangelie dzieciństwa”, „Cesarskie cięcie”, „Anhelli. Wołanie” oraz „Armine, Sister”. Autor serii wydawniczej 3/2 poświęconej muzyce (dotychczas w serii ukazały się książki „Jak system równomiernie temperowany popsuł harmonię” Rossa Duffina oraz „Temperacja. Jak muzyka stała się polem bitwy wielkich umysłów zachodniej cywilizacji” Stuarta Isacoffa), a także artykułów o intonacji i dydaktyce głosu: „Harmonie wyzwolone – ocalający powrót do świata muzycznych idei” oraz „A ‘sense of polyphony’: Making sense of the harmonic environment in VoiceLAB’s pedagogical vocal practice”. Autor i współautor muzyki do filmów krótkometrażowych oraz do spektakli teatralnych w Polsce i za granicą. Współprowadzi studio VoiceLAB.
Aram Kerovpyan urodził się w Stambule. Studiował grę na kanunie pod kierunkiem mistrza Saadeddina Öktenaya. Po wyemigrowaniu do Paryża dołączył do zespołu Kotchnak. Kształcił się w liturgicznym śpiewie ormiańskim u mistrza śpiewu z katedry ormiańskiej w Paryżu, Aramaneaga Arabiana, a w latach 1990–2019 pełnił przejętą od niego funkcję głównego kantora. W 1985 założył chór Akn. Ma tytuł doktora muzykologii (École Pratique des Hautes Études, Paris). Jest autorem szeregu artykułów poświęconych teorii modalnej i historii ormiańskiej muzyki liturgicznej.
Więcej informacji: kerovpyan.online.fr/
