Performans/instalacja Studia WACHOWICZ/FRET
W ramach obchodów Roku Wojciecha Jerzego Hasa
czw. 13.11.2025, 18:00
Centrum Sztuk Performatywnych Instytutu Grotowskiego
Czas trwania: ok. 50 min
Wydarzenie zamknięte
Performans/instalacja „Kairos/καιρός/Has” jest dedykowana Wojciechowi Jerzemu Hasowi. Powstała z fascynacji jego twórczością, a bezpośrednią inspiracją był film „Sanatorium pod klepsydrą” (1973).
Myśląc o καιρός, wracam do pierwszych uczuć, pierwszych emocji, do świata marzeń, powiązanych ze sobą w gordyjski węzeł, w którym wszystko się zawiera, a więc wszystko jest możliwe. Nie ma podziałów na noc i dzień, ziemię i niebo, białe i czarne, bogate i biedne, silne i słabe, co wolno, a czego nie wypada. Granica między lądem a oceanem zanika.
Kairos to miejsce, gdzie rzeczy stykają się ze sobą na wielu poziomach, nie naruszając jednak żadnej ze współistniejących ze sobą części. Jest niczym świątynia Anczischati w Tbilisi, gdzie słychać trzepot skrzydeł, spadające łzy z nieba, i gdzie wszystko jest prawdziwe ponieważ wierzę w to, co pochodzi ze mnie. Kiedy myślę o tym miejscu, dotykam opuszkami palców powietrza, oddechem kreślę słowa: teraz, zawsze.
Moje serce zostało pchnięte sztyletem i rozpadło się na cztery strony świata, tam rodzi się καιρός:
καιρός – utkany z dźwięków tworzących wolierę uczuć
καιρός – tu po raz pierwszy zabrzmi „Hymn o miłości”
καιρός – dźwięki japońskiego bębna zastępują puls
καιρός – wszystko bez końca spada w dół niczym chmura łez w „O, Let Me Weep”
καιρός – oddycham, biegnę „aby wznieść się ponad fale czasu straconego”
Pragnę, aby καιρός jako misterium spadania stał się misterium wolności.
Jarosław Fret jest reżyserem, aktorem, dyrektorem Instytutu Grotowskiego. Założyciel i lider Teatru ZAR. W latach 1999–2002 zrealizował szereg wypraw do Gruzji, Armenii i Iranu, prowadząc poszukiwania w obrębie najstarszych form muzyki chrześcijańskich kościołów wschodnich. W kolejnych latach wspólnie z członkami i członkiniami Teatru ZAR organizował wyprawy badawcze na grecką górę Atos, Sardynię i Korsykę, do Armenii, Turcji i Izraela. Uhonorowany wraz z Teatrem ZAR tytułem Best New Music Theater (2009) przyznawanym przez magazyn „Los Angeles Times” i Wrocławską Nagrodą Teatralną za tryptyk „Ewangelie dzieciństwa” (2010), który był prezentowany m.in. w Chicago, Los Angeles, San Francisco, Atenach, Belgradzie, Edynburgu, Florencji, Madrycie, Paryżu, Sybinie oraz Kairze, Nowym Delhi i Seulu. Spektakl „Cesarskie cięcie. Próby o samobójstwie” w jego reżyserii zdobył Total Theatre Award w kategorii Physical/Visual Theatre oraz Herald Angel Award podczas Festiwalu Fringe w Edynburgu w 2012 roku. W 2013 roku ukończył pracę nad spektaklem „Armine, Sister”, dedykowanym historii, kulturze i ludobójstwu Ormian, do którego oprócz reżyserii opracował oryginalną dramaturgię muzyczną i specjalną architekturę. W 2016 roku zrealizował spektakl „Medee. O przekraczaniu” z udziałem śpiewaczek z Kairu, Teheranu i Stambułu. Od 2021 roku współpracuje z Moniką Wachowicz, aktorką i performerką, w tandemie twórczym Studio WACHOWICZ/FRET, którego praca poświęcona jest wzajemnemu przenikaniu się sztuki teatru i performansu. W 2024 roku performans Studia „T H E B O R D E R / G R A N I C A” zdobył główną nagrodę The Scotsman’s Fringe First oraz nominację do The Brighton Fringe Excellence Award na Festiwalu Fringe w Edynburgu. Wykłada i prowadzi warsztaty w Polsce i za granicą, był wykładowcą m.in. w Państwowej Wyższej Szkole Teatralnej im. Ludwika Solskiego w Krakowie Filii we Wrocławiu (obecnie Akademia Sztuk Teatralnych im. Stanisława Wyspiańskiego). Pomysłodawca i koordynator licznych projektów realizowanych w ramach działalności Instytutu Grotowskiego, m.in. Roku Grotowskiego UNESCO 2009, Międzynarodowego Festiwalu Teatralnego „Świat miejscem prawdy” (2009, 2012), programu „Masters in Residence” (2010–2019), a także Olimpiady Teatralnej Wrocław 2016. Pełnił funkcję przewodniczącego Rady Kuratorów i kuratora ds. teatru Europejskiej Stolicy Kultury Wrocław 2016. Dzięki jego staraniom w 2010 roku została otwarta nowa siedziba Instytutu Grotowskiego, Studio Na Grobli, a w 2019 roku Centrum Sztuk Performatywnych. Członek zarządu Międzynarodowego Stowarzyszenia Liderów Teatru (International Association of Theatre Leaders (IATL) powołanego w 2022 roku w Hongkongu. Odznaczony brązowym medalem Zasłużony Kulturze Gloria Artis (2022).
Lekso Gremelashvili urodził się w Telawi w Gruzji. Jest śpiewakiem i muzykiem, zajmuje się muzyką kościelną i tradycyjną. Członek chóru cerkwi Anczischati w Tbilisi i zespołu Sakhioba. Nauczyciel muzyki tradycyjnej w różnych regionach Gruzji.
Natalia Polovynka to śpiewaczka, aktorka teatralna i filmowa, reżyserka, pedagożka, założycielka i szefowa Lwowskiego Ośrodka Teatralnego „Słowo i Głos”. Studiowała muzykę w Państwowym Konserwatorium Muzycznym im. Mykoły Łysenki we Lwowie (klasa prof. Marii Tarnawieckiej), odbyła staż w Workcenter of Jerzy Grotowski w Pontederze we Włoszech. Wykonawczyni tradycyjnej muzyki sakralnej i świeckiej, romansu, muzyki klasycznej i współczesnej ukraińskiej muzyki akademickiej. Twórczyni projektów z pogranicza teatru i muzyki. Stosując unikalną teatralną metodykę pracy z głosem i śpiewem, prowadzi liczne warsztaty m.in. na Uniwersytecie Yale (USA) i Uniwersytecie Walijskim (Wielka Brytania). Pedagożka podczas „Atelier”, projektu edukacyjnego realizowanego w Instytucie Grotowskiego w latach 2007 i 2008. W latach 1988–2006 aktorka i dyrektora muzyczna Teatru im. Łesia Kurbasa we Lwowie. W latach 2003–2010 kierowała założoną przez siebie Pracownią Pieśni (Majsternia Pisni). W 2010 roku zainicjowała i od tej pory prowadzi we Lwowie Akademicki Teatrаlny Ośrodek Badań i Edukacji Artystycznej „Słowo i Głos”. Laureatka wielu wyróżnień, w tym Państwowej Nagrody im. Tarasa Szewczenki oraz wyróżnień otrzymanych na wielu międzynarodowych festiwalach teatralnych i filmowych m.in. Silver George Award dla najlepszej aktorki za pierwszoplanową rolę w filmie „Bracia. Ostatnia spowiedź” (reż. Victoria Trofimenko, 2013). W ubiegłym roku została nagrodzona pięcioma nagrodami podczas prestiżowych międzynarodowych festiwali filmowych w USA, Kanadzie, Włoszech i w Ukrainie za główną rolę w filmie „Matka Apostołów” (reż. Zaza Buadze, 2020), opartym na prawdziwej historii wojny Rosji z Ukrainą w 2014 roku.
Monika Wachowicz jest aktorką, performerką i pedagożką. Ukończyła filozofię na Wydziale Nauk Społecznych na Uniwersytecie Śląskim. W 2021 roku powołała z Jarosławem Fretem Studio Wachowicz/Fret. Wykładowczyni we wrocławskiej filii Akademii Sztuk Teatralnych im. Stanisława Wyspiańskiego. Kuratorka projektów realizowanych w Instytucie im. Jerzego Grotowskiego we Wrocławiu: „Szczeliny. Kobiety w sztukach performatywnych” oraz „Ponaduczelniany Przegląd Performansu (PPP)”. Od 2004 roku związana z Teatrem A Part w Katowicach, którego dyrektorem i reżyserem jest Marcin Herich. W ramach działalności w Teatrze A PART współpracowała jako aktorka z Gliwickim Teatrem Muzycznym i Teatrem Lalek Banialuka w Bielsku-Białej (przedstawienie „Tsunami”), teatrem Cantabile 2 w Vordingborg w Danii i Theaterlabor Bielefeld w Niemczech (spektakle „Labirynt Wenus”, „Haiku”,„Kunstlerspiele” oraz „W dżungli historii. Variete”), Teatrem Amareya (spektakl „CZTERY”) oraz przy spektaklu „The Last Days of Mankind”/„Ostatnie dni ludzkości”, który był realizowany w koprodukcji z Theaterlabor Bielefeld i Leith Theatre ze Szkocji. Prowadzi Studio Aktorskie, działające przy Teatrze A Part, a ponadto koordynuje odbywający się w Katowicach Międzynarodowy Festiwal Sztuk Performatywnych A Part. Współpracowała również z Teatrem Biuro Podróży oraz duńskim reżyserem Nullo Facchini. W 2023 była nominowana do nagrody Klepsydra dla najlepszej aktorki w kategorii przedstawień solowych na Międzynarodowym Festiwalu Teatralnym Saint Muse w Ułan Bator w Mongolii, organizowanym przez mongolski oddział International Theatre Institute. W 2024 otrzymała nagrodę The Scotsman Fringe First i nominację do The Brighton Fringe Excellence Award at Edinburgh Fringe Festival za performans/instalację „T H E B O R D E R / G R A N I C A”.
Od 2019 jest Prezeską Fundacji „Sztuka dla Życia”im. Marty Paradeckiej. Prowadzi Studio Ciała i Emocji w Katowicach, w którym tworzy i produkuje autorskie projekty.
Więcej informacji: www.wachowicz.studio
Wykonanie: Monika Wachowicz
Oraz:
Katarzyna Fiedukiewicz – sopran
Julianna Vinci – wiolonczela
Lekso Gremelashvili – pieśni gruzińskie
Nataliia Polovynka – pieśni ukraińskie
Jakub Karpoluk – japoński bęben ko-tsuzumi
Ditte Berkeley, Aleksandra Kugacz-Semerci, Mertcan Semerci, Orest Sharak – chór
Aranżacja przestrzeni: Jarosław Fret
Wideo: Przemysław Chojnacki
Multimedia: Jarosław Siejkowski
Technikalia: Maciej Mądry
