Umwelt

Czy można uchwycić namacalnie zbiorowe emocje, procesy poznawcze, wzajemne oddziaływania? Jest ruch, puls, oddech – i jeszcze kilka danych. Fale emocji. Neuronalny szum. Jest percepcja i działanie. Nasza obecność, spleciona z obecnością innych. Brawa.

Spróbujmy! Zobaczmy, co się wydarzy.

„Umwelt” to najnowsze przedsięwzięcie Adama Ziajskiego, twórcy spektakli  poświęconych osobom wykluczonym społecznie: „Nie mów nikomu” i „Spójrz na mnie”. Spektakle te powstały jako dyptyk – „Nie mów nikomu” (2016) z udziałem osób głuchych  w Scenie Roboczej w Poznaniu, a spektakl „Spójrz na mnie” (2018) z udziałem osób niewidomych w Teatrze Śląskim w Katowicach. Tym razem reżyser zaprosił do współpracy trójkę bohaterów o odmiennych sposobach percepcji rzeczywistości – osobę głuchą, osobę z AuDHD oraz osobę doświadczającą synestezji.

Tytułowy termin pochodzi z języka niemieckiego i oznacza „wokół-świat”: środowisko, które nie tyle nas otacza, ile obejmuje to, co dla nas istotne i rzeczywiście dostrzegalne. To subiektywny świat zmysłów, reakcji i znaczeń.

„Umwelt” jest eksperymentem artystyczno-badawczym, w którym neurotechnologia spotyka się z humanistyką, pozwalając publiczności zanurzyć się w wielozmysłowym doświadczeniu poprzez biofeedback. To laboratoryjny zapis współobecności, oparty na aktywności neuronalnej realizatorów (pomiar EEG w pasmach beta, alfa i theta), reakcjach fizjologicznych widzów (pomiar HRV, saturacji krwi i parametrów psychomotorycznych) oraz specyfice teatralnego otoczenia (pomiar natężenia dźwięku i światła). W efekcie tego procesu powstaje cyfrowy model zbiorowego doświadczenia.

RECENZJE

„Umwelt” zaprasza do refleksji na temat specyfiki aparatu poznawczego i percepcyjnego. Ich oboczności sprawiają, że nie tylko ludzie znają świat inny niż świat zwierząt dysponujących szczególnymi zmysłami, ale także odróżniają się od siebie wzajemnie. Konstruowane przez każdego i każdą z nas wizje rzeczywistości nie muszą być tożsame. Podjęta przez Ziajskiego i zespół współpracujących z nim osób praca dowodzi, że żyjemy w fascynującej mieszaninie wieloświatów. Różnic, z medycznego punktu widzenia traktowanych jako odstępstwa od normy, nie należy traktować jak niepełnosprawności. To one nadają specyficzne cechy rzeczywistości, a nam pozwalają pięknie się różnić.

Piotr Dobrowolski, „Pięknie się różnić”,  kulturapoznan.pl, dostęp: 10.03.2026.