Aktualnie jesteś: Teatr na faktach

Teatr na faktach 2024

Teatr na faktach 2024
proj. Barbara Kaczmarek

Kurs teatru dokumentalnego marzec 2024–luty 2025

Nowe – VI edycja kursu teatru dokumentalnego

Zapraszamy na VI edycję kursu teatru dokumentalnego. Tematem przewodnim tegorocznej edycji jest „nowe”. W trakcie kursu poszukamy osobistych opowieści, przeprowadzimy liczne wywiady, by na ich podstawie tworzyć scenariusze, czytania performatywne i spektakle. Każdy z uczestników będzie mógł także realizować własny temat pod opieką doświadczonych reżyserów i scenarzystów. Celem kursu jest stworzenie autorskiego scenariusza i przedstawienie go na scenie w formie czytania performatywnego w lutym 2025 roku. Wybrane teksty mogą także stać się pełnoprawnymi spektaklami i zostać częścią repertuaru „Teatru na faktach”, tak jak to miało miejsce w poprzednich latach.

Idea

Podczas VI edycji kursu będziemy dzielić się naszymi, kilkuletnimi już, doświadczeniami w tworzeniu teatru dokumentalnego. Opowiemy o technice verbatim, czyli „dosłownym zapisie rzeczywistości”. O tym, jak prowadzimy rozmowy z bohaterami. Jakie pytania powinniśmy im stawiać, jak ich otwierać i jak z wielogodzinnych rozmów wyławiać rzeczy najbardziej istotne. Jak z opowieści o przeszłych zdarzeniach stworzyć scenariusz, którego akcja rozgrywa się tu i teraz, i potrafi trzymać widza w napięciu? Jak pracować z aktorem w spektaklu dokumentalnym? Jaką rolę sami odgrywamy w procesie twórczym, który od początkowego zaciekawienia jakimś tematem ma doprowadzić do spektaklu poruszającego jego najbardziej dramatyczne aspekty?

Jesteśmy praktykami i będziemy koncentrować się przede wszystkim na sprawach warsztatowych. Podczas naszych spotkań nie zabraknie jednak miejsca dla ogólnej refleksji na temat natury człowieka i świata oraz misji teatru.

Temat przewodni: Nowe

Jak co roku uczestnicy kursu, oprócz pracy nad własnym tematem, będą mogli także wziąć udział w pracy zespołowej. Dzięki temu w praktyczny sposób tworzymy okazję do poznawania wszystkich aspektów pracy nad scenariuszem i możliwą inscenizacją. Chcemy także, by temat przewodni inspirował indywidualne poszukiwania twórców i pozwalał na znalezienie miejsc wspólnych pomiędzy różnymi opowieściami. Dotychczas poruszaliśmy takie wątki jak: społeczna rewolucja na Białorusi, wojna i masowa migracja z Ukrainy do Polski, społeczne i ekologiczne skutki eksploatacji kopalni Turów czy znaczenie rzeki w opowieści, a także próby nadawania naturze osobowości prawnej. 

Tematem przewodnim VI edycji kursu są „nowe”. Pod tym pozornie zwyczajnym słowem kryje się wiele znaczeń. „Nowe” są osoby przebywające do Polski z ogarniętych wojną Ukrainy, Białorusi, Ameryki Łacińskiej i wielu innych krajów. Polska staje się schronieniem i celem podróży dla uchodźców i migrantów. Urodzona w Grodnie Jana Shostak w ramach swojego artystycznego dyplomu chciała zastąpić słowa „uchodźcy” i „migranci” swojsko brzmiącym pojęciem „nowaka”. My także będziemy szukać słów na opisywanie ciągle zmiennej rzeczywistości, poprosimy też o nie naszych bohaterów. 
W kontrze do tego co stare – nowe okazuje się także wyrazem pragnień i lęków różnych społeczności zamieszkujących Polskę. Czy nadchodząca zmiana pochłonie tradycyjne wartości, wiarę i przyzwyczajenia? W poszukiwaniu „nowego” będziemy naszym bohaterom zadawać pytania o tożsamość, dom, podjęte wybory, które doprowadziły ich do tego, a nie innego miejsca na świecie. Zmiany w prawie, lub ich brak, kwestie aborcji, związków partnerskich, religijności i jej braku, ekologii, katastrofy klimatycznej, praw człowieka wobec praw sztucznej inteligencji – to wszystko i więcej stanie się obiektem i celem naszej pracy. Jak zwykle skupimy się tutaj na subiektywnych prawdach ludzi żyjących obok nas, historiach często pomijanych przez media i kulturę popularną. Chcemy by „nowe” wyczuliło nasze spojrzenie, sprowokowało do uważnego słuchania nawet najdelikatniejszych ludzkich opowieści.

Każdy z uczestników kursu będzie mógł wziąć udział w procesie zbierania materiałów, szukania bohaterów, tworzenia scen i konstrukcji scenariusza.

kopkaKrzysztof Kopka mieszka we Wrocławiu. Z wykształcenia teatrolog. Reżyser m.in. „Koriolana” uznanego za najlepszy spektakl szekspirowski sezonu 1998/1999 oraz polsko-rosyjskiego spektaklu „1612” (Teatr Ad Spectatores/Teatr.doc) nagrodzonego na gdyńskim Festiwalu Polskich Sztuk Współczesnych R@Port. Tłumacz z rosyjskiego, przełożył kilkanaście dramatów twórców z kręgu „nowej dramy”. W wydawnictwie Słowo/obraz terytoria wydał antologię współczesnego dramatu rosyjskiego „Lepsi!”. Imał się różnych zawodów, obecnie jest dramaturgiem (m.in. współautorem „Ballady o Zakaczawiu”, „Reź”) i scenarzystą (filmy „80 milionów”, „Fotograf”; seriale „Głęboka woda”, „Komisja morderstw”). Wraz z „Teatrem na faktach” został laureatem nagrody „Kreatywny Wrocław”. Wykłada na ASP we Wrocławiu (Katedra Scenografii).

fot. Oleksandr Poliakovsky

Jakub Tabisz jest twórcą spektakli dokumentalnych „Pogranica”, „Nowi”, „Kwarantanna”, „Paraliż. Sprawa Igora Stachowiaka” oraz akcji performatywnej „Bohater.dok”. Był dwukrotnie nominowany (w latach 2019 i 2021) do Wrocławskiej Nagrody Artystycznej, został także wyróżniony tytułem „30 Kreatywnych Wrocławia 2021”. Na co dzień pracuje w Instytucie im. Jerzego Grotowskiego, gdzie prowadzi projekt „Teatr na faktach”. Jest dyrektorem artystycznym festiwalu Teatru na faktach.

Kurs potrwa od marca 2024 do lutego 2025 roku. Zajęcia będą odbywać się w formie hybrydowej. Część sesji odbędzie się w formie online za pośrednictwem platformy Zoom, a część stacjonarnie w siedzibie Instytutu Grotowskiego we Wrocławiu. Uczestnictwo w kursie jest bezpłatne.

W trakcie pięciu poprzednich edycji powstało kilkanaście spektakli, prezentowanych zarówno w Instytucie Grotowskiego, jak i na festiwalach w całym kraju.

Plan pracy do lipca 2024, pierwsza połowa kursu:

8 i 11 marca sesja online
pt. 
8.03.2024, 18.00–20.00
pon. 11.03.2024, 18.00–20.00

 

Wokół prawdy

  1. sesja pracy

Czym jest prawda? To fundamentalne i zarazem kontrowersyjne pytanie otwiera kurs teatru dokumentalnego. Słowo „prawda” używane jest na co dzień w dziesiątkach, jeżeli nie w setkach, kontekstów. Pracując nad materiałem dokumentalnym, rozmawiając z prawdziwymi bohaterami, ciągle stykamy się z faktami. Czy to oznacza, że opowiedziana przez nas historia jest prawdziwa? I czy to pytanie ma głębszy sens?

22– 25 marca, sesja online
pt. 18.00–20.00
pn. 18.00–20.00

 

Co to jest verbatim?

  1. sesja pracy

Co to jest verbatim? Dlaczego interesuje nas język potoczny? Mówione i pisane: co je różni? Rozmowa jako podstawowe źródło materiału scenariuszowego. Jak prowadzić rozmowę? Z kim rozmawiamy: świadek, bohater czy ekspert? Pytania otwierające.

Dlaczego technika verbatim „musiała” powstać? Kondycja postmodernistyczna i kres wielkich narracji. Katastrofa Challengera i perspektywa performatywna Jona McKenziego. Mowa potoczna i pismo. Społeczeństwa „oralne” i „piśmienne”. „Dzieci Sancheza” Oscara Lewisa i chicagowska szkoła socjologiczna. Alessandro Portelli i „The Peculiarities of Oral History” Monodramy Anny Deavere Smith i poszukiwania The Royal Court Theatre: od spektakli o angielskich kolejach do „The Body”.

13–14 kwietnia, sesja offline
sob.–niedz., pierwszy zjazd we Wrocławiu

 

Verbatim w praktyce

  1. sesja pracy

Obszary tematyczne. Do przedstawienia jakiej sfery życia verbatim najbardziej się nadaje? Liryka dysponuje narzędziami do przedstawiania naszego świata wewnętrznego, dramat potrafi uzewnętrznić konflikty istniejące w naszym życiu. Jak w tym kontekście wypada verbatim? Jakie ma narzędzia i do czego mogą posłużyć? Prezentacja historii społecznej na poziomie codzienności? To z zastrzeżeniem, że np. „Przemiana” Franza Kafki opowiada historię społeczną, o tym jak podstawowa jednostka społeczna, rodzina, reaguje na pojawienie się wewnątrz niej odmienności.

Ćwiczenia terenowe ze zbierania materiałów. Dyskusja o subiektywnych prawdach i kontekstach, w których umieszczamy osobiste przeżycia naszych bohaterów. Wykorzystanie języka potocznego, jego dokumentacja i podstawowe techniki scenariuszowe radzenia sobie z materiałem opartym na faktach. Prezentacja pierwszych koncepcji tematów, nad którymi uczestnicy kursu chcieliby pracować.

11–12 maja, sesja offline
sob.–niedz., drugi zjazd we Wrocławiu

 

Temat

  1. sesja pracy

Teatr jest opowieścią o zdarzeniach. Czym jest zdarzenie? Francuski filozof Alain Badiou uważa, że temat to „zespół motywów stanowiących ośrodek świata przedstawionego utworu, jego główny składnik, najwyższy w hierarchii wyróżnialnych w nim jednostek konstrukcyjnych. Zapewnia on światu przedstawionemu wewnętrzną spójność, wiąże jego elementy i decyduje o ich strukturalnym uporządkowaniu. Stosunek do tematu określa sens wszystkich wyzyskanych w utworze motywów, wyznacza ich rozmieszczenie i rodzaj wiążących je relacji. Świat przedstawiony jako całość powstaje i kształtuje się ze względu na charakter tematu, który można dzięki temu uznać za najbardziej pierwotny w sensie logicznym element dzieła” („Słownik terminów literackich”, Wrocław 1988, s. 530).

W oparciu o te rozważania, a także rozważania Josepha Conrada i różne dokumentalne przykłady scenariuszy zrealizowanych i niezrealizowanych, zastanowimy się nad istotą głównego tematu spektaklu.

24–27 maja, sesja online
pt. 18.00–20.00
pn. 18.00–20.00

 

Bohater

  1. sesja pracy

A co, gdy bohater jest antyszczepionkowcem? Albo oenerowcem? W dyskusji będziemy opierać się na teorii habitusu Pierre’a Bourdieu. Kto jest bohaterem tragicznym według Arystotelesa? Czy możemy poznać naszego bohatera i dotrzeć do prawdy o nim? Znów powraca Alain Badiou i jego myśl o zdarzeniu jako momencie prawdy.

Kim są bohaterowie naszych scenariuszy? Bohater zbiorowy, bohater indywidualny – jak ich przedstawić, jak połączyć, jak skonstruować? W trakcie sesji zajmiemy się praktycznymi aspektami wplatania naszych bohaterów w scenariusze, przedstawiania ich racji i konfrontowania ich ze sobą.

8–9 czerwca, sesja offline

sob.–niedz., trzeci zjazd we Wrocławiu

 

Obróbka materiału

  1. sesja pracy

Obróbka materiału. Zdarzenia. Punkty węzłowe historii. Możliwe przebiegi fabularne. Strategie narracyjne. Jak zamieniać czas przeszły opowieści na teraźniejszy sceny teatralnej? Czego nam brak, żeby opowiedzieć historię naszych bohaterów? O co jeszcze należy ich zapytać? Powrót do rozmów.

Obróbka szkiców scenariuszowych. Konstruowanie scen, dialogów i dramaturgii spektaklu. W trakcie tej sesji skoncentrujemy się na opowiedzeniu historii od początku do końca i selekcji materiału.

Kurs jest skierowany do praktyków teatralnych (m.in. reżyserów, aktorów, scenografów, scenarzystów) oraz dziennikarzy, badaczy i aktywistów społecznych zainteresowanych teatrem dokumentalnym. Uczestników kursu wyłaniamy na podstawie zgłoszeń.

Warunkiem ukończenia kursu jest regularne uczestnictwo w sesjach oraz stworzenie własnego scenariusza (może to być praca indywidualna lub grupowa), który zostanie skonfrontowany z widzami podczas czytania performatywnego. Najciekawsze ze scenariuszy zostaną zrealizowane w postaci spektaklu w Instytucie Grotowskiego.

Zależy nam na uczestnictwie w kursie osób z całej Polski, a nawet spoza naszego kraju. W przypadku sesji odbywających się we Wrocławiu zapewniamy nocleg w Instytucie Grotowskiego. Nie zwracamy jednak kosztów dojazdu ani wyżywienia.

Zgłoszenia

Wypełnioną kartę zgłoszenia prosimy przesyłać do 2 marca 2024 do Jakuba Tabisza na adres: j.tabisz@grotowski-institute.pl, wpisując w tytule maila „Zgłoszenie na VI edycję kursu Teatru na faktach”. Uczestnictwo w kursie jest bezpłatne. Liczba miejsc jest ograniczona. Na podstawie zgłoszeń zostanie wybrana ostateczna lista uczestników.