VIII edycja kursu teatru dokumentalnego (marzec 2026 – luty 2027)
Uczestnictwo w kursie jest bezpłatne.
Liczba miejsc jest ograniczona, uczestnicy i uczestniczki zostaną wyłonieni na podstawie zgłoszeń.
Nabór do 3 marca 2026
B/bóg
W/wiara
VIII edycja kursu teatru dokumentalnego (marzec 2026 – luty 2027)
Zapraszamy na VIII edycję kursu teatru dokumentalnego. Tematem przewodnim tegorocznej edycji jest wiara i niewiara – stosunek do Boga, pisanego dużą literą, doświadczenie jego braku oraz „bóg” jako idea, za którą podążamy. W trakcie kursu wspólnie poszukamy osobistych opowieści, przeprowadzimy liczne wywiady, by na ich podstawie tworzyć scenariusze, czytania performatywne i spektakle.
Temat przewodni nie jest obowiązkowy, stanowi raczej punkt wyjścia dla rozważań o teatrze dokumentalnym i ma inspirować do własnych poszukiwań. Każda osoba może przesłać wraz ze zgłoszeniem propozycję własnego tematu lub odnaleźć go w trakcie trwania kursu. Uczestnicy i uczestniczki będą je realizować pod opieką doświadczonych reżyserów i scenarzystów. Celem kursu jest stworzenie autorskiego scenariusza i przedstawienie go na scenie w formie czytania performatywnego w lutym 2027 roku. Wybrane teksty mogą także stać się pełnoprawnymi spektaklami i zostać częścią repertuaru Teatru na Faktach, jak to miało miejsce w poprzednich latach.
Idea
Podczas VIII edycji kursu będziemy dzielić się naszym doświadczeniem w tworzeniu teatru dokumentalnego. Opowiemy o technice verbatim rozumianej jako dosłowny zapis rzeczywistości, a także o tym, jak prowadzić wywiady z bohaterami i bohaterkami – jakie pytania im stawiać, by otwarcie mówili o swoich przeżyciach – oraz jak z wielogodzinnych rozmów wyławiać rzeczy najbardziej istotne.
Po raz pierwszy integralną częścią kursu będą także piątkowe wykłady i spotkania z artystami – dokumentalistami z różnych dziedzin – teatru, fotografii dokumentalnej, radia, filmu, performansu i literatury faktu. Zależy nam na interdyscyplinarnym podejściu do tematu i poszerzeniu dostępnych narzędzi. Szczegółowy program wydarzeń, które odbędą się w pierwszej połowie roku, znajduje się w zakładce „harmonogram” poniżej. Wydarzenia te będą otwarte dla szerokiej publiczności.
Podczas zjazdów warsztatowych wyjaśnimy, jak z opowieści o przeszłych zdarzeniach stworzyć scenariusz, którego akcja rozgrywa się tu i teraz, utrzymując uwagę widza w napięciu; jak pracować z aktorem, realizując spektaklu dokumentalnym; jaką rolę sami odgrywamy w procesie twórczym, który od początkowego zaciekawienia jakimś tematem ma doprowadzić do realizacji spektaklu poruszającego najbardziej dramatyczne aspekty opowiadanej historii.
Jesteśmy praktykami i będziemy koncentrować się przede wszystkim na sprawach warsztatowych. Podczas naszych spotkań nie zabraknie jednak miejsca dla refleksji o naturze człowieka i świata oraz o misji teatru.
Temat przewodni: B/bóg//W/wiara
Jak co roku uczestnicy i uczestniczki kursu będą pracować nad własnymi tematami, ale także staną przed możliwością pracy zespołowej. Chcemy, by dzięki temu mieli okazję poznania wszystkich aspektów tworzenia scenariusza i inscenizacji. Pragniemy również, by temat przewodni inspirował indywidualne poszukiwania twórców i twórczyń oraz pozwolił na znalezienie miejsc wspólnych między różnymi opowieściami. Jak pisaliśmy wyżej, temat przewodni nie jest obowiązkowy, każda osoba może przyjść z własnym tematem lub odnaleźć go podczas kursu.
Dotychczas poruszyliśmy takie wątki, jak społeczna rewolucja na Białorusi, wojna i masowa migracja z Ukrainy do Polski, społeczne i ekologiczne skutki eksploatacji kopalni Turów czy znaczenie rzeki w opowieści, a także różne katastrofy – osobiste i globalne – wpływające na losy naszych bohaterów i bohaterek. Temat przewodni VIII edycji kursu jest próbą uchwycenia kolejnego momentu przejściowego, tym razem dotyczącego wiary, i dotarcia zarówno do osób, które nie zgadzają się na tę zmianę, jak do tych, które jej oczekują.
Pisownia słowa „B/bóg”, dużą lub małą literą, stała się swoistą deklaracją wiary. Zarówno środowiska osób wierzących, jak i niewierzących czują się niereprezentowane w sztuce, a także zwyczajnie niesłuchane. Pragniemy to zmienić, dając możliwość opowiedzenia historii ze swojej perspektywy. Nie oceniamy przekonań i nie chcemy nikogo stygmatyzować. Zależy nam na dotarciu do ludzi, dla których Bóg ma znaczenie, a także do tych, którzy tego znaczenia się wyzbyli. Jednak to, co„boskie”, nie musi wiązać się wyłącznie z religią i wiarą. Dla niektórych osób człowiek może stać się bogiem, dla innych przerażające mogą być coraz bardziej wszechmogące algorytmy. To właśnie poczucie boskości rzeczy i istot ma wyznaczać kierunek poszukiwań. Liczymy, że dzięki temu opowiecie historie zupełnie nam nieznane. Tak właśnie zdarzyło się na poprzedniej, VII edycji kursu, gdy jej uczestniczkom – Małgorzacie Laszeckiej i Sandrze Staletowicz – udało się dotrzeć do katechetów i katechetek pozbawianych pracy w szkołach oraz katollickich par stojących przed wyborem procedury in vitro.
Czy da się mówić o rzeczach kardynalnych, takich jak wiara lub jej brak, bez wywołania konfliktu? Choć rozmowy o B/bogu są w naszym kraju często emocjonalne i trudne, wierzymy w miejsce spotkania, jakim jest teatr. Nie unikamy trudnych i bolesnych tematów. W Teatrze na Faktach posługujemy się słowem mówionym, konstruujemy scenariusze na podstawie dziesiątek rozmów nagranych z ludźmi żyjącymi w naszym kraju. Ich losy są kształtowane przez indywidualne przekonania i osobiste wybory, a te ostatnie są często podejmowane pod wpływem wiary. Bohaterowie i bohaterki naszych opowieści pozwalają nam stawiać pytania, często te najważniejsze. Odpowiedzi pozostawiamy naszej publiczności.
Każdy z uczestników i każda z uczestniczek kursu wezmą udział w procesie zbierania materiałów, szukania bohaterów i bohaterek, tworzenia scen i konstruowania scenariusza.
Krzysztof Kopka mieszka we Wrocławiu. Z wykształcenia teatrolog. Reżyser m.in. „Koriolana” uznanego za najlepszy spektakl szekspirowski sezonu 1998/1999 oraz polsko-rosyjskiego spektaklu „1612” (Teatr Ad Spectatores/Teatr.doc) nagrodzonego na gdyńskim Festiwalu Polskich Sztuk Współczesnych R@Port. Tłumacz z rosyjskiego, przełożył kilkanaście dramatów twórców z kręgu „nowej dramy”. W wydawnictwie Słowo/obraz terytoria wydał antologię współczesnego dramatu rosyjskiego „Lepsi!”. Imał się różnych zawodów, obecnie jest dramaturgiem (m.in. współautorem „Ballady o Zakaczawiu”, „Reź”) i scenarzystą (filmy „80 milionów”, „Fotograf”; seriale „Głęboka woda”, „Komisja morderstw”). Wraz z „Teatrem na faktach” został laureatem nagrody „Kreatywny Wrocław”. Wykłada na ASP we Wrocławiu (Katedra Scenografii).
Kurs potrwa od marca 2026 do lutego 2027 roku. Zajęcia będą miały formę hybrydową. Część sesji odbędzie się w formie online za pośrednictwem platformy Zoom, a część stacjonarnie w siedzibie Instytutu Grotowskiego we Wrocławiu, w Czytelni im. Ludwika Flaszena. Uczestnictwo w kursie jest bezpłatne.
W trakcie siedmiu poprzednich edycji powstało kilkanaście spektakli, prezentowanych zarówno w Instytucie Grotowskiego, jak i na festiwalach w całym kraju.
Plan pracy obejmujący pierwszą połowę kursu – do lipca 2026
I sesja pracy: wokół prawdy (online)
pt. 6.03.2026, 18.00–20.00
pon. 9.03.2026, 18.00–20.00
Czym jest prawda? To fundamentalne i zarazem kontrowersyjne pytanie otwiera kurs teatru dokumentalnego. Pracując nad materiałem dokumentalnym, rozmawiając z prawdziwymi bohaterami i bohaterkami, ciągle stykamy się z faktami. Czy to oznacza, że opowiedziana przez nas historia jest prawdziwa? I czy to pytanie ma głębszy sens?
II sesja pracy: co to jest verbatim? (online)
pt. 20.03.2026, 18.00–20.00
pon. 23.03.2026, 18.00–20.00
Co to jest verbatim? Dlaczego interesuje nas język potoczny? Mówione i pisane: co je różni? Rozmowa jako podstawowe źródło materiału scenariuszowego. Jak prowadzić rozmowę? Z kim rozmawiamy: świadkiem/świadkinią, bohaterem/bohaterką czy ekspertem/ekspertką? Pytania otwierające.
Dlaczego technika verbatim powstała? Kondycja postmodernistyczna i kres wielkich narracji. Katastrofa Challengera i perspektywa performatywna Jona McKenziego. Mowa potoczna i pismo. Społeczeństwa „oralne” i „piśmienne”. „Dzieci Sancheza” Oscara Lewisa i chicagowska szkoła socjologiczna. Alessandro Portelli i „The Peculiarities of Oral History”. Monodramy Anny Deavere Smith i poszukiwania The Royal Court Theatre: od spektakli o angielskich kolejach do „The Body”.
III sesja pracy: verbatim w praktyce (offline – pierwszy zjazd we Wrocławiu)
pt. 27.03.2026, 19:00
Wykład otwarty dla publiczności prowadzony przez Katerinę Kouzmitchevą, artystkę, fotografkę dokumentalną.
sob. 28.03.2026
niedz. 29.03.2026
Obszary tematyczne. Do przedstawienia jakiej sfery życia verbatim najbardziej się nadaje? Liryka dysponuje narzędziami do przedstawiania naszego świata wewnętrznego, dramat potrafi uzewnętrznić konflikty istniejące w naszym życiu. Jak w tym kontekście wypada verbatim? Jakie ma narzędzia i do czego mogą posłużyć? Prezentacja historii społecznej na poziomie codzienności? To z zastrzeżeniem, że np. „Przemiana” Franza Kafki opowiada historię społeczną, o tym jak podstawowa jednostka społeczna, rodzina, reaguje na pojawienie się wewnątrz niej odmienności.
Ćwiczenia terenowe ze zbierania materiałów. Dyskusja o subiektywnych prawdach i kontekstach, w których umieszczamy osobiste przeżycia naszych bohaterów i bohaterek. Wykorzystanie języka potocznego, jego dokumentacja i podstawowe techniki scenariuszowe radzenia sobie z materiałem opartym na faktach. Prezentacja pierwszych koncepcji tematów, nad którymi uczestnicy kursu chcieliby pracować.
IV sesja pracy: temat (offline – drugi zjazd we Wrocławiu)
pt. 17.04.2026, 19:00
Wykład otwarty dla publiczności prowadzony przez Dominikę Łabądź artystkę wizualną, tworzącą instalacje i performanse dokumentalne.
sob. 18.04.2026
niedz. 19.04.2026
Teatr jest opowieścią o zdarzeniach. Czym jest zdarzenie? Francuski filozof Alain Badiou uważa, że temat to „zespół motywów stanowiących ośrodek świata przedstawionego utworu, jego główny składnik, najwyższy w hierarchii wyróżnialnych w nim jednostek konstrukcyjnych. Zapewnia on światu przedstawionemu wewnętrzną spójność, wiąże jego elementy i decyduje o ich strukturalnym uporządkowaniu. Stosunek do tematu określa sens wszystkich wykorzystywanych w utworze motywów, wyznacza ich rozmieszczenie i rodzaj wiążących je relacji. Świat przedstawiony jako całość powstaje i kształtuje się ze względu na charakter tematu, który można dzięki temu uznać za najbardziej pierwotny w sensie logicznym element dzieła” („Słownik terminów literackich”, Wrocław 1988, s. 530).
W odniesieniu do powyższych stwierdzeń, a także w kontekście rozważań Josepha Conrada i przykładów dokumentalnych scenariuszy (zarówno tych zrealizowanych, jak i niezrealizowanych), zastanowimy się nad istotą głównego tematu spektaklu.
V sesja pracy: bohater (offline – trzeci zjazd we Wrocławiu)
pt. 22.05.2026, 19:00
Wykład otwarty dla publiczności prowadzony przez Wojtka Ziemilskiego, reżysera teatru dokumentalnego.
sob. 23.05.2026
niedz. 24.05.2026
A co, gdy bohater jest antyszczepionkowcem? Albo oenerowcem? W dyskusji będziemy odnosić się do teorii habitusu Pierre’a Bourdieu. Kto jest bohaterem tragicznym według Arystotelesa? Czy możemy poznać naszych bohaterów i bohaterki na tyle, by dotrzeć do prawdy o nich? Znów powraca Alain Badiou i jego myśl o zdarzeniu jako momencie prawdy.
Kim są postacie naszych scenariuszy? Bohater zbiorowy, bohater indywidualny – jak ich przedstawić, jak połączyć, jak skonstruować?
W trakcie sesji zajmiemy się praktycznymi aspektami wplatania naszych postaci w scenariusze, przedstawiania ich racji i konfrontowania ze sobą.
Kurs jest kierowany do praktyków i praktyczek teatralnych (m.in. scenarzystów i scenarzystek, reżyserów i reżyserek, aktorów i aktorek, scenografów i scenografek) oraz dziennikarzy i dziennikarek, badaczy i badaczek, aktywistów i aktywistek społecznych zainteresowanych teatrem dokumentalnym. Uczestników i uczestniczki kursu wyłaniamy na podstawie zgłoszeń.
Warunkiem ukończenia kursu jest regularne uczestnictwo w sesjach oraz stworzenie własnego scenariusza (może to być praca indywidualna lub grupowa), który zostanie skonfrontowany z publicznością podczas czytania performatywnego. Najciekawsze ze scenariuszy zostaną zrealizowane w postaci spektaklu w Instytucie Grotowskiego.
Zależy nam na uczestnictwie osób z całej Polski, a nawet spoza naszego kraju. W przypadku sesji odbywających się we Wrocławiu zapewniamy nocleg w Instytucie Grotowskiego. Nie zwracamy jednak kosztów dojazdu i wyżywienia.
Zgłoszenia
Uczestnictwo w kursie jest bezpłatne. Liczba miejsc jest ograniczona, uczestnicy i uczestniczki zostaną wyłonieni na podstawie zgłoszeń.
Wypełnioną kartę zgłoszenia należy przesyłać do 3 marca 2026 do godz. 23:59 na adres e-mail: j.tabisz@grotowski-institute.pl. Prosimy o wpisanie w tytule wiadomości: „Zgłoszenie na VIII edycję kursu Teatru na Faktach”.